Sembolik Mantık

Sembolik mantık (önermeler mantığı, niceleme mantığı)

YKS · AYT · AYT Mantık

⚡ Hızlı Özet

Tümel niceleyici içeren bir açık önermenin yanlış olması için evrende onu yanlışlayan tek bir elemanın bulunması yeterlidir. → Bütün evren elemanları önermeyi doğrulamazsa tümel niceleme doğru olamaz.

Hap Bilgiler

Konunun en kritik bilgileri — hızlı tekrar için.

Tümel niceleyici içeren bir açık önermenin yanlış olması için evrende onu yanlışlayan tek bir elemanın bulunması yeterlidir. → Bütün evren elemanları önermeyi doğrulamazsa tümel niceleme doğru olamaz.
İki önermenin eşdeğer olması doğruluk çizelgesindeki tüm satırlarda aynı doğruluk değerlerine sahip olmalarını gerektirir. → Çözümleyici çizelgede iki önerme ancak ve ancak bağlacıyla bağlanıp değili alındıktan sonra tüm dallar kapanıyorsa bu önermeler eşdeğerdir.
Bir bileşik önermenin doğruluk çizelgesindeki bütün yorumlarında doğru değerini alması durumuna totoloji denir. → Bir önermenin totoloji olması için doğruluk çizelgesinde hiçbir yanlış yorumunun bulunmaması gerekir.
Bir bileşik önermenin doğruluk çizelgesindeki tüm yorumlarında yanlış değerini alması durumuna çelişki denir. → Çelişkili bir önerme değillendiğinde elde edilen yeni önerme zorunlu olarak totoloji olur.
Ve bağlacıyla kurulan bir önermenin değili alındığında bağlaç veya bağlacına, veya bağlacıyla kurulan bir önermenin değili alındığında ise ve bağlacına dönüşür. → Değil sembolü parantez içindeki bileşenlerin yanı sıra ana bağlacı da değiştirir.
Birden fazla önermenin birlikte tutarlı olabilmesi için tümünün aynı anda doğru olduğu en az bir yorumun bulunması gerekir. → Çözümleyici çizelgede önermeler alt alta yazılıp çözümlendiğinde en az bir açık dal kalıyorsa önermeler birlikte tutarlıdır.
Çözümleyici çizelge yönteminde işlemler yapılırken alt alta yazma kuralı uygulanan önermelere çatallama kuralı uygulananlara göre öncelik verilir. → Alt alta yazma kuralının önce uygulanması çizelgede gereksiz dallanmaları önler.
Çözümleyici çizelgede ise bağlacıyla kurulan bir önerme açılırken birincinin değili ile ikincinin kendisi çatallanarak yazılır. → İse bağlacının değili açılırken birincinin kendisi ile ikincinin değili alt alta yazılır.
Çözümleyici çizelgede tikel niceleyici açılırken evrenden daha önce kullanılmamış yeni bir ad sabiti verilmelidir. → Çizelgede hem tikel hem tümel niceleyici varsa tikel niceleyici açma işlemine öncelik verilir.
Farklı basit önerme sayısı n olan bir bileşik önermenin doğruluk çizelgesinde iki üzeri n tane doğruluk durumu bulunur.
Değilleme eklemi tek bir önermeye uygulandığı için tek bileşenli, ve, veya, ise ile ancak ve ancak eklemleri ise iki önermeyi bağladığı için çift bileşenli eklemdir.
Çözümleyici çizelge yönteminde veya bağlacı içeren önermeler ile değillenmiş ve bağlacı içeren önermeler çözümlenirken çatal açma kuralı uygulanır.
Bazı sembolüyle gösterilen tikel niceleyici içeren bir açık önermenin doğru olması için evrende onu doğrulayan en az bir elemanın bulunması yeterlidir.
Eleman sayısı belirli sınırlı bir evrende tümel niceleyicili önermeler ve bağlacı ile, tikel niceleyicili önermeler ise veya bağlacı ile açılır.
Açık önermedeki değişkenlerin yerine evrenden seçilen bir ad sabitinin konulmasıyla elde edilen önermeye özellenmiş önerme denir.
Çözümleyici çizelgede bir çıkarımın geçerliliği denetlenirken öncüller aynen alınır, sonucun ise değili eklenerek tüm dalların kapanıp kapanmadığına bakılır.
İki önermenin eşdeğerliği çözümleyici çizelgede denetlenirken iki önerme ancak ve ancak bağlacı ile birleştirilir ve oluşan önermenin değili çözümlenir.
Yapısında hiçbir mantık eklemi barındırmayan önermeler basit, en az bir mantık eklemi içeren önermeler ise bileşik önermedir.
Bir önermenin değilinin değili alındığında mantıksal olarak önermenin kendisi elde edilir ve doğruluk değeri değişmez.
Mantıkta önerme, doğru ya da yanlış bir doğruluk değerine sahip olan ve yargı bildiren cümlelerdir. Soru, emir, istek ve ünlem cümleleri doğruluk değeri taşımadığı için önerme sayılmaz.
İse bağlacıyla kurulan koşul önermesi, yalnızca ön bileşenin doğru ve art bileşenin yanlış olduğu durumda yanlış değerini alır. Diğer tüm doğruluk durumlarında sonuç doğrudur.
Ancak ve ancak bağlacıyla kurulan karşılıklı koşul önermesi, bileşenlerin doğruluk değerleri aynı olduğunda doğru değerini alır. Bileşenlerin değerleri farklı olduğunda ise sonuç yanlıştır.
Bir önermenin tutarlı olması için doğruluk çizelgesindeki yorumlarından en az birinde doğru değerini alması yeterlidir. Tüm yorumlarında yanlış değerini alan önermeler ise tutarsızdır.
Bir çıkarımın geçerli olması için öncüllerin doğru olduğu tüm durumlarda sonucun da zorunlu olarak doğru olması gerekir. Öncüller doğruyken sonucun yanlış olduğu tek bir durum bile çıkarımı geçersiz kılar.
Bileşik bir önermede parantezler dikkate alındığında en son işleme giren bağlaç ana eklemdir. Önermenin türünü ve genel doğruluk değerini bu ana eklem belirler.
İçinde değişken barındıran ve bu değişkene belirli bir evrenden değer atanmadıkça doğruluk değeri kazanamayan ifadelere açık önerme denir. Niceleyiciye bağlanmamış değişkenler serbest değişken olarak adlandırılır.
Her sembolüyle gösterilen tümel niceleyici, açık önermenin evrendeki bütün elemanlar için sağlandığını ifade eder. Evrendeki tek bir elemanın önermeyi sağlamaması önermeyi yanlış kılmak için yeterlidir.
Çözümleyici çizelge yönteminde aynı dal üzerinde bir önermenin hem kendisi hem de değili bulunuyorsa o dal kapanır. Tüm dalları kapanan çizelge tutarsızlığı gösterir.
Konuyu Uygulamada Pekiştir

Sembolik mantık (önermeler mantığı, niceleme mantığı) için 40+ Çıkmış & Özgün Soru

Açıklamalı çözümler, Spaced Repetition tekrar algoritması ve her doğru cevapta +10 XP kazanımı.

Hemen Çöz (+30 XP) ⚡

Örnek Sorular

Doğru cevap ve açıklamalı çözüm efor uygulamasında — reklamsız ve ücretsiz.

1. Sembolik mantıkta bileşik önermelerin değillenmesi mantıksal eş değerlik kuralları uyarınca sadeleştirilebilir. Günlük dildeki 'Güneş açar veya yağmur yağarsa pikniğe gidilir.' ifadesi p: 'Güneş açar', q: 'Yağmur yağar' ve r: 'Pikniğe gidilir' biçiminde sembolleştirildiğinde (p ∨ q) ⇒ r önermesi elde edilir. Buna göre ~[(p ∨ q) ⇒ r] biçimindeki değillenmiş bileşik önermenin mantıksal eş değeri aşağıdakilerden hangisidir?

  • A(p ∨ q) ∧ ~r
  • B(~p ∧ ~q) ∨ r
  • C~(p ∨ q) ⇒ ~r
  • D(p ∧ q) ⇒ ~r
  • E(~p ∨ ~q) ∧ r

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

2. Çözümleyici çizelge (ağaç) yöntemiyle denetleme yapılırken işlemlerin daha kısa sürmesi ve ağacın gereksiz dallanmaması için alt alta yazılan (çatal açmayan) kurallara öncelik verilir. Buna göre öncülleri (p ∨ q) ⇒ r ve p ∧ ~q olan bir çıkarımın tutarlılığı denetlenirken ilk adımda uygulanması gereken kural ve bu kuralın sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

  • A(p ∨ q) ⇒ r önermesine çatal açma kuralı uygulanarak ~(p ∨ q) ve r dalları oluşturulur.
  • Bp ∧ ~q önermesine alt alta yazma kuralı uygulanarak p ve ~q ifadeleri tek dala yazılır.
  • Cp ∧ ~q önermesine çatal açma kuralı uygulanarak p ve ~q ifadeleri iki ayrı dala yazılır.
  • D(p ∨ q) ⇒ r önermesine alt alta yazma kuralı uygulanarak p ∨ q ve ~r ifadeleri yazılır.
  • E(p ∨ q) ⇒ r önermesine De Morgan kuralı uygulanarak ~p ∧ ~q biçimine dönüştürülür.

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

3. Niceleme mantığında çözümleyici çizelge yöntemiyle tümel (∀) ve tikel (∃) niceleyici içeren önermelerin birlikte bulunduğu bir açık dalda denetleme yapılırken belirli adlandırma ve öncelik kuralları uygulanır. Buna göre ∀x Fx ve ∃x Gx önermelerinin aynı dalda yer aldığı bir çözümleme sürecinde izlenmesi gereken doğru işlem sırası ve kural aşağıdakilerden hangisidir?

  • Aİlk olarak tümel niceleme kuralı uygulanır ve evrendeki tüm ad sembolleri Fx açık önermesinde yerine yazılır.
  • BHer iki niceleyici kuralı da aynı anda uygulanarak x değişkeni yerine ortak bir ad sembolü atanır.
  • Cİlk olarak tikel niceleme kuralı uygulanır ve x yerine dalda daha önce geçmeyen yeni bir ad sembolü yazılır.
  • DÖnce tümel niceleme kuralı uygulanarak keyfî bir ad sembolü yazılır, ardından tikel niceleme aynı ad sembolüyle açılır.
  • ETikel niceleme kuralı uygulanırken açık dalda önceden yazılmış olan ad sembollerinden biri zorunlu olarak seçilir.

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

4. Sembolik mantıkta bileşik önermeler eş değerlik kuralları uygulanarak daha sade mantıksal biçimlere dönüştürülebilir. Buna göre (p ∧ q) ∨ (~p ∧ ~q) bileşik önermesinin doğruluk değerleri bakımından eş değeri (denki) aşağıdakilerden hangisidir?

  • Ap ⇒ q
  • Bp ∨ q
  • C~(p ∧ q)
  • Dp ⇔ q
  • E~(p ⇔ q)

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

5. Niceleme mantığında bir açık önermeyi evrendeki bazı elemanların doğrulaması ∃x Fx ifadesinin doğru olduğunu gösterir. Elemanları E = {1, 2, 3, 4, 5, 6} kümesi olan bir evrende Fx açık önermesi 'karesi 30'dan küçük olan sayılar' biçiminde tanımlanmıştır. Buna göre E evreninde Fx açık önermesini doğrulayan (doğruluk kümesini oluşturan) eleman sayısı kaçtır?

  • A1
  • B2
  • C3
  • D4
  • E5

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

Sembolik mantık (önermeler mantığı, niceleme mantığı) sorularını çöz

Bu konunun sorularını açıklamalı çözümleriyle çöz, kavram kartlarıyla tekrar et — XP ve seri kazan. Öğrenciye tamamen ücretsiz ve reklamsız.

Öğrenciye ücretsizReklamsız
App Store & Play Store'da 4.8/5 puan

iPhone, iPad ve Android’de yayında