Fiiller iş (kılış), durum ve oluş fiilleri olarak üçe ayrılır. Nesne alabilenler iş fiilidir (oku-). Öznenin iradesi dışındaki doğal değişimleri anlatanlar oluş fiilidir (yaşlan-). Nesne alamayan durum bildirenler durum fiilidir (uyu-).
Fiil kipleri Haber (Zaman) kipleri ve Dilek (Tasarlama) kipleri olarak ayrılır. Haber kipleri zaman bildirirken (şimdiki, gelecek, geçmiş, geniş zaman); dilek kipleri zaman anlamı taşımaz (şart, istek, gereklilik, emir).
Fiilin çekimlendiği kip eki ile cümlenin anlamca bildirdiği zamanın uyuşmamasıdır. Örnek: 'Her pazar sinemaya gidiyor' cümlesinde şimdiki zaman kipi geniş zaman anlamında kullanılmıştır. Bu durum anlatım bozukluğu değildir.
Fiil sadece bir tek kip eki almışsa basit zamanlıdir (gitti). Eğer iki kip eki üst üste gelmişse birleşik zamanlı fiildir (gidiyordu). İkinci ek daima ek-fiildir.
Ek-fiil 'i-mek' yardımcı fiilidir. İki önemli görevi vardır: 1. İsim soylu sözcükleri yüklem yapmak (hasta-y-dı). 2. Basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı yapmak (gelecek-miş).
Ek-fiilin dört çekimi vardır: Hikaye (-idi), Rivayet (-imiş), Şart (-ise) ve Geniş Zaman (-dir). İsim cümlelerinde geniş zaman eki olan '-dir' sıklıkla yazılmaz fakat orada var kabul edilir.
Üç çeşit birleşik zamanlı fiil çekimi vardır: 1. Hikaye Birleşik Zamanı (geliyordu), 2. Rivayet Birleşik Zamanı (geliyormuş), 3. Şart Birleşik Zamanı (geliyorsa).
Bir isim ile bir fiilin kendi gerçek anlamlarından uzaklaşarak kalıplaşmasıyla oluşur. Türkçe deyimlerin tamamı (göze girmek, kulak kabartmak) ve 'vazgeçmek', 'öngörmek' gibi sözcükler bu gruptadır.
İsim + yardımcı fiil (etmek, olmak, kılmak, eylemek) kalıbıyla oluşur. Birleşme sırasında ses düşmesi veya türemesi varsa bitişik (kaybolmak, hissetmek), ses olayı yoksa ayrı yazılır (terk etmek, teşekkür etmek).
İki fiilin belirli kurallarla birleşmesidir ve her zaman bitişik yazılırlar. Yeterlik (-ebilmek), Tezlik (-ivermek), Süreklilik (-edurmak, -ekalmak, -egelmek) ve Yaklaşma (-eyazmak) fiilleri bu gruba girer.
Yeterlik fiili 'yapabilirim'in olumsuzu 'yapamam'dır. Buradaki '-a-' sesi yeterlik fiilinin olumsuzudur. Dolayısıyla 'yapamam' sözcüğü yapıca türemiş veya basit değil, birleşik bir fiildir.
Şahıs (kişi) ekleri sadece fiil çekimlerinde kip ekinden sonra gelir ve işi yapanı gösterir (geldim -> ben). İyelik ekleri ise sadece isimlere gelir ve aitlik bildirir (evim -> benim evim).
'Yağıyordu' fiili 'yağ-ıyor-du' biçiminde şimdiki zaman eki (-yor) ve ek-fiilin hikâye eki (-du) ile çekimlenmiştir; dolayısıyla şimdiki zamanın hikâyesidir.
Deyimler dil bilgisi yönünden anlamca kaynaşmış birleşik fiil sınıfına girer.
Şimdiki zaman kipinde (-yor) eylemin söylendiği an ile yapıldığı an aynı zaman dilimindedir (yazıyorum).
'çıkalım' ve 'varalım' eylemleri '-a / -e' istek kipi ve '-lım' çoğul şahıs (biz) ekiyle çekimlenmiştir.
B ve C'de hikaye birleşik zamanı mevcuttur.
A'da birleşik, B, C ve E'de ise basit fiiller yüklemdir.
A'da 'içindeydi' (-idi), B'de 'değilmiş' (-imiş), D'de 'açıktı' (-idi), E'de 'varsa' (-ise) ek-fiil kullanılmıştır.
Diğerlerinde sırasıyla gereklilik, dilek-şart, emir ve emir kipleri vardır.
Diğerleri yardımcı eylemle (etmek/olmak) kurulan birleşik fiillerdir.
'anlaştık' fiilinin kökü 'anla-' fiilidir. Bu fiile gelen '-ş' fiilden fiil yapım eki (işteşlik eki) eylemi türemiş yapmıştır.
'Paslanmak' eylemi zaman içinde, kendiliğinden gerçekleşen ve irade dışı bir değişimi anlattığından oluş fiilidir.
Diğerleri ise 'onu' kelimesini kabul eden iş fiilleridir.
Diğer eylemlerde ise yapım eki (türetme eki) bulunmaktadır.
İş, oluş ya da durum bildiren; kip ve kişi ekleriyle çekimlenebilen sözcüklerdir. Örnek: koşmak (iş), solmak (oluş), uyumak (durum).
Zamana bağlı olarak eylemi bildiren kiplerdir. Görülen geçmiş -di, öğrenilen geçmiş -miş, şimdiki -yor, gelecek -ecek, geniş -r kipidir.
Zamana değil isteğe bağlı kiplerdir. Gereklilik -meli, istek -e, dilek şart -se, emir kipi bu gruptadır. Örnek: gitmeli, gele, gitse.
Tek bir kip eki alan fiildir. Örnek: geldi; yalnızca görülen geçmiş zaman ekini almıştır, ek-fiil almamıştır.
İki kip eki üst üste alan fiildir; ek-fiilin geçmiş, rivayet ya da şart çekimiyle oluşur. Örnek: geliyordu, gelmişti.
İsim ve isim soylu sözleri yüklem yapar ya da basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapar. Ekleri: -di, -miş, -se ve geniş zaman -dir.
Bir kipin üzerine ek-fiilin görülen geçmiş zamanı -di gelmesiyle oluşur. Örnek: geliyordu, gelecekti, gelmeliydi.
Bir kipin üzerine ek-fiilin öğrenilen geçmiş zamanı -miş gelmesiyle oluşur. Örnek: geliyormuş, gelecekmiş, gelmeliymiş.
Bir kipin üzerine ek-fiilin şart çekimi -se gelmesiyle oluşur. Örnek: geliyorsa, gelecekse, gelmişse.
Bir kip ekinin başka bir zaman ya da anlam yerine kullanılmasıdır. Örnek: Yarın sınav var geniş zaman ekiyle gelecek zamanı bildirir.